چون سخن از بيان احساس درماند، بشر زبان هنر را آفريد. (شهيد مطهري )
فرش اثري است که با انديشه و توان هنرمند به عرصه ظهور رسيده و از نيست به هست تبديل شده است و با توجه به دخالت انسان در توليد آن، انديشه و احساس با الهام از طبيعت، شرايط جغرافيايي، تاريخي، تنوع، رنگ، انديشه و نوآوري از زيبائي خاصي برخوردار گرديده است. تنوع فرشهاي توليدي بيانگر هويت فرهنگي و تاريخي مناطق مختلف ميباشد .
توليد فرش با توجه به نياز بشر براي زير انداز در بين روستائيان و عشاير آغاز و با گسترش آن در مناطق شهري از حالت ذهني بافت، ابتدائي و رنگهاي محدود خارج و داراي رنگبندي و نقش آفريني زيادي گرديد .
استان قزوين هم از وضعيت مشابهي برخوردار بوده است. از قديم در قزوين و اطراف آن، بافتن فرش متداول بوده – در دهات و ميان ايلات ساکن حوزه قزوين غالبا کناره و قاليچه و گليم و جاجيم بافته ميشده است. فرشهايي که در شهر بافته ميشد داراي سبک خاصي نبودند و اغلب نقشههاي مرغوبي را که متداول و مشتريپسند بود، به کار ميبردند. مانند نقشههاي شاه عباسي، لچک ترنج، حاج خانمي، ظل السلطاني. رويهمرفته فرشهاي قزوين ريزباف، برشته و خوشقماش، داراي رنگهاي ثابت و نقشههاي ممتاز بود و در هر گره از ۳۵ تا ۸۰ ريشه هم کار کردهاند.
برخي از پژوهشگران از جمله آقاي تورج ژوله سابقه فرش بافي در قزوين را بيش از ۴۰۰ سال دانسته و حتي نمونه دارهايي به نام دارکول که مربوط به آغاز دوره نوسنگي و يکجانشيني ميباشد در برخي از روستانهاي استان مانند روستاي اورنه (شهرستان تاکستان – ضياء آباد) مشاهده شده است.
در زمان صفويه و در مقطعي که قزوين به عنوان پايتخت ايران انتخاب گرديد فرش بافي در اين شهر رواج پيدا نمود تا اينکه در سال ۱۳۰۹ هجري شمسي مرحوم سيد مجتبي نبوي قزويني و حاج مهدي معتمد با همکاري چند تن از سرمايهداران اين شهر، کارخانه فرشبافي بزرگي به نام «شرکت اعتماد» تاسيس کردند. اين کارخانه در کاروانسراي «آقا معصوم» تشکيل گرديد و گروه بسياري از هنروران و صنعتگران فرشباف قزويني، آذربايجاني و کاشاني در آن به کار و کوشش مشغول شدند. از آنجا که محصول کارگاههاي شرکت اعتماد چه از نظر نوع خامه و چه از حيث نقشه و بافت و رنگ، بسيار زيبا و مرغوب بود، به زودي شهرت جهاني پيدا کرد و خريداران آن چه در داخل چه در خارج از کشور روز به روز افزون گرديد. تعداد کارگران آن به ۲۰۰۰ تن رسيد و ميزان دستگاههاي فرشبافي آن نيز از ۴۵۰ تجاوز کرد.
کارخانه نزديک به ۱۱ سال به کار خود همچنان ادامه داد ولي متاسفانه با بروز جنگ دوم جهاني و رويدادهاي ناگوار شهريور سال ۱۳۲۰، کارگاهها يکي پس از ديگري تعطيل گرديدند. بعد از اين واقعه مرحوم سيد مجتبي نبوي «کارخانه سلامت» را تاسيس نمود ولي آن هم بر اثر هرج و مرج و نابسامي کشور بساطش برچيده شد و از بين رفت.
گذشته بر اين دو کارخانه بزرگ، کارخانهها و کارگاهها و واحدهاي فرشبافي ديگري نيز از سالهاي ۱۳۰۹ به بعد در قزوين داير شد که آنها هم يکي پس از ديگري تعطيل گرديدند.
تهيه کننده : حسن دباغ ۱۳۸۶
منابع :
۱- کتاب مينودر يا باب الجنه نوشته مرحوم سيد محمد علي گلريز ج ۱
۲- قزوين در گذرگاه هنر آقاي محمد باقر آصف زاده
۳- نشريه قالي ايران شماره ۷۱ سال نهم دوره پنجم بهمن و اسفند ۸۵
۴- پژوهش در زمنيه پيشنه تاريخي فرش دستباف در استان قزوين خانم فهيمه محمد سياهي
علاقمندان جهت کسب اطلاعات بيشتر در مورد تاريخچه فرش قزوين، اينجا کليک نمايند.
